ที่มาและข้อจำกัดข้อมูล:

ข้อมูลจาก parliamentwatch.wevis.info ซึ่งนำเอกสารจากเว็บไซต์ msbis.parliament.go.th มาแปลงเป็นตารางด้วยวิธี OCR โดยเว็บต้นทางมีข้อมูลระหว่างวันที่ 5 ต.ค. 66 – 29 ต.ค. 68 ณ วันที่จัดทำ (24 ธ.ค.68) จำนวนรวม 107 มติ อย่างไรก็ตาม 107 มตินี้ ไม่ใช่จำนวนทั้งหมดที่มีการโหวตในสภา โดยมีเฉพาะร่างกฎหมายวาระ 1 และ 3 และ มติที่มีการเปิดเผยข้อมูลผลโหวตรายคนในเว็บต้นทาง (ตัวอย่างมติที่ไม่มีข้อมูลรายคน เช่น มติเลือกนายกแพทองธาร) ในกรณีที่เอกสารมติจากเว็บต้นทางมีสภาพไม่สมบูรณ์ จะไม่สามรถ OCR ได้ และไม่มีมติเหล่านั้นในงานนี้

การโหวตสวนในงานชิ้นนี้ หมายถึงการลงมติที่แตกต่างจากเสียงส่วนใหญ่ของพรรค โดยไม่นับการลา/ขาดลงมติ หรือเข้าประชุมแต่ไม่ลงคะแนนเสียงว่าเป็นการโหวตสวน เช่น ถ้าพรรคมีจำนวนสมาชิก 100 คน และในการลงมติมีคนมาร่วมลงคะแนน 80 คน งานนี้จะวิเคราะห์การโหวตสวนโดยสนใจเฉพาะ 80 คนนั้น

รัฐสภามีจำนวน สส. ทั้งหมด 500 คน แต่ระหว่างสมัย มี สส. ที่ลาออกหรือถูกตัดสิทธิ์ ทำให้มี สส. ใหม่เข้ามาแทนที่ ในฐานข้อมูลจึงมี สส. ตั้งต้นทั้งหมด 525 คน อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์นี้ไม่รวม สส. จากพรรคที่มีสมาชิกน้อยกว่า 3 คน เพราะไม่สามารถระบุเสียงข้างมากได้ ไม่รวมประธาน/รองประธานสภา เพราะการงดออกเสียงเป็นธรรมเนียมปฏิบัติของสส. ในตำแหน่งเหล่านี้ และไม่รวม สส. ที่มีชื่อในข้อมูลการลงมติไม่ถึง 5% ของมติทั้งหมด ซึ่งส่วนใหญ่เป็น สส. ที่ลาออกตั้งแต่ต้นสมัยสภาเพื่อไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี สุดท้ายจึงมีจำนวน สส. ในการวิเคราะห์ทั้งหมด 502 คน

มี สส. โหวตสวนในสภาเยอะแค่ไหน?

📍29% ของ สส. ชุดที่ 26 เคยโหวตสวนมติพรรคอย่างน้อย 1 ครั้ง

ในบรรดา สส. 502 คน มี สส. ที่เคยลงมติแตกต่างจากเสียงส่วนใหญ่ในพรรคตัวเองถึง 145 คน ซึ่งเป็นจำนวนที่แสดงให้เห็นว่าการโหวตสวนอาจไม่ใช่พฤติกรรมที่แปลกประหลาดมากนักสำหรับ สส. ชุดนี้

สส. โหวตสวนบ่อยมั้ย?

📍โดยเฉลี่ย สส. โหวตสวน 3% ของมติทั้งหมดที่ได้เข้าร่วม

แม้จะมี สส. จำนวนไม่น้อยที่เคยโหวตสวน แต่ส่วนใหญ่ไม่ได้ทำบ่อยมากนัก เฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 3% ของมติที่เข้าโหวต ซึ่งค่าเฉลี่ยนี้ไม่ได้นำ สส. 3 อันดับแรก (เฉลิม วราภรณ์ และสง่า) มาคำนวณ เพราะเป็นอัตราการโหวตสวนที่สูงผิดปกติจากการเข้าร่วมโหวตน้อยครั้ง (outlier)

สส. มักโหวตสวนเรื่องอะไร?

📍10 มติที่มีสัดส่วน สส. โหวตสวนมากที่สุด

เมื่อดูในรายมติ ประเด็นที่พบการโหวตสวนเยอะมักเป็นเรื่องดังๆ ที่ได้รับความสนใจจากสังคมและมีข้อถกเถียงที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องชาติพันธุ์ นิรโทษกรรมทางการเมือง หรืองบประมาณประจำปี แต่ขณะเดียวกันก็มีประเด็นที่ไม่ได้เป็นที่รู้จักอย่างเรื่องการเงินการคลังปะปนอยู่ด้วย

ถ้ามองว่าการโหวตสวนเกิดจากการที่ สส. ถูก ‘ซื้อ‘ โดยพรรคต่างฝ่าย มติที่มีการโหวตสวนเยอะ ก็อาจเป็นดัชนีหนึ่งที่สะท้อนว่าอะไรคือเรื่องสำคัญทางการเมืองที่แต่ละฝ่ายยอมให้แพ้ไม่ได้

ถ้ามองในมุมที่ว่า สส. ล้วนให้ความสำคัญกับการรักษาภาพลักษณ์จุดยืนของตนเองต่อฐานเสียง ก็อาจเป็นคำอธิบายหนึ่งของการพบ สส. โหวตสวนเยอะในประเด็นที่สังคมจับตา เพราะการโหวตตามมติพรรคอาจเป็นสิ่งที่ค้านสายตาของฐานเสียงเป้าหมาย ซึ่งไม่คุ้มค่ากับการมีดิจิตัลฟุตปริ้นท์ตามหลอกหลอนไปตลอดเส้นทางการเมือง

เมื่อดูประกอบกับสัดส่วนของพรรคที่มี สส. โหวตสวน ทำให้เห็นว่าภายในพรรคใดบ้างที่มีความเห็นที่แตกต่างในแต่ละเรื่อง เช่น ร่าง พ.ร.บ. เลือกตั้งท้องถิ่นที่พบสัดส่วนคนโหวตสวนมากที่สุด ส่วนใหญ่เป็น สส. พรรคเพื่อไทย หรือ ร่าง พ.ร.บ. นิรโทษกรรมประชาชน (เสนอโดยประชาชน) ที่มี สส. จากพรรคถึง 5 พรรคที่โหวตสวน

หมายเหตุ: สัดส่วน สส. โหวตสวน คำนวณจากจำนวน สส. ที่โหวตต่างจากเสียงส่วนใหญ่ในพรรคตัวเองต่อจำนวน สส. ทั้งหมดที่ร่วมลงคะแนนในมตินั้นๆ โดย สส. ทั้งหมด ไม่รวม สส. จากพรรคที่มีสมาชิกไม่ถึง 3 คน เช่น ถ้าในมติมีคนเข้าร่วม 100 คน มีคนไม่ลงคะแนนเสียง 2 คน และมี 3 คนที่ลงคะแนนแต่เป็น สส. จากพรรคที่มีสมาชิกไม่ถึง 3 คน จำนวน สส. ทั้งหมดที่ใช้เป็นตัวหาร จะเท่ากับ 95 คน

พรรคไหนมี สส. โหวตสวนเยอะ?

📍 สัดส่วน สส. ที่เคยโหวตสวนอย่างน้อย 1 ครั้ง ในแต่ละพรรค

เมื่อดูในรายพรรค สัดส่วน สส. โหวตสวน อาจเป็นดัชนีเบื้องต้นที่แสดงให้เห็นความเป็นเนื้อเดียวกันของสมาชิกพรรค และความเข้มของกฏระเบียบหรือแรงจูงใจของพรรคในการคุม สส. ไม่ให้แตกแถว

ในบรรดา 10 พรรคที่มี สส. ไม่น้อยกว่า 3 คน ไทยสร้างไทยเป็นพรรคมี่มีสัดส่วน สส. โหวตสวนมากที่สุด (ทุกคนเคยโหวตสวน!) ในขณะที่พรรคประชาชาติไม่มี สส. แม้แต่คนเดียวที่เคยโหวตสวน

ในแง่หนึ่ง พรรคที่มี สส. น้อย ทำให้อัตราส่วนพุ่งได้ง่ายกว่าเพราะ 1 คนมีอิทธิพลต่อการคำนวณมากกว่า แต่ในอีกแง่ พรรคที่มี สส. น้อยกว่าก็น่าจะคุมทิศทางความคิดได้ไม่ยากเท่าพรรคขนาดใหญ่ จึงเป็นเรื่องน่าสนใจที่พรรคขนาดเล็กอย่างไทยสร้างไทยมีสถิติตามที่ปรากฏ

พลังประชารัฐและรวมไทยสร้างชาติเป็นอีก 2 พรรคขนาดกลางที่มี สส. เกินครึ่งเคยโหวตสวน แม้ว่าจะตัด สส. ที่ย้ายพรรคระหว่างสมัยออกไปจากการวิเคราะห์แล้วก็ตาม

การโหวตสวนสะท้อนอะไร?

📍1. การโหวตสวนสะท้อนเสถียรภาพภายในแต่ละพรรค

เมื่อดูสัดส่วน สส. โหวตสวนของแต่ละพรรคในรายมติประกอบ ยิ่งตอกย้ำให้เห็นชัดขึ้นว่าพรรคไทยสร้างไทยมีความเป็นเนื้อเดียวกันภายในพรรคค่อนข้างต่ำเกือบตลอดสมัยสภาชุดนี้ เนื่องจากมีสัดส่วนสส. โหวตสวนราว 50% ในหลายมติ เช่นเดียวกับพรรคพลังประชารัฐและรวมไทยสร้างชาติ

ถ้าดูช่วงเวลาประกอบ จะเห็นว่าพรรคไทยสร้างไทยและพลังประชารัฐ มีสเถียรภาพดีขึ้นในช่วงที่ร่วมรัฐบาลกับพรรคภูมิใจไทย ในทางกลับกัน พรรคเพื่อไทยมีสเถียรภาพที่ต่ำลงทันทีที่หลุดจากการเป็นรัฐบาล ส่วนพรรคภูมิใจไทย ก้าวไกล/ประชาชน และพรรคประชาชาติมีเสถียรภาพที่ค่อนข้างสูงตลอดสมัยสภา

📍2. การโหวตสวนสะท้อนแนวโน้มในการเปลี่ยนค่ายย้ายขั้วของ สส.

หากมองว่าการโหวตสวนเป็นอาการหนึ่งของ ‘งูเห่า’ ผลลัพธ์คลาสสิคที่มักจะตามมาก็คือการย้ายพรรค ซึ่งอาจเกิดจากการถูกพรรคเดิมลงโทษขับไล่ หรือการย้ายเองโดยสมัครใจ ขณะเดียวกันก็เป็นไปได้ที่จะมองว่าการโหวตสวนเกิดจากจุดยืนที่แตกต่างจนไม่สามารถร่วมทางกันได้อีกต่อไป สส. จึงต้องหาสังกัดใหม่ ไม่ว่าจะเป็นคำอธิบายใด แผนภาพนี้แสดงให้เห็นว่า สส. ที่โหวตสวนมีแนวโน้มย้ายพรรคในการเลือกตั้งที่กำลังจะมาถึง มากกว่า สส. ที่ไม่เคยโหวตสวน โดยสัดส่วน สส. ย้ายพรรคในหมู่คนโหวตสวน มีมากกว่าเกือบ 3 เท่าเมื่อเทียบกับสัดส่วน สส. ย้ายพรรคในหมู่คนที่ไม่เคย

อย่างไรก็ตาม การที่ สส. จำนวนมากที่เคยโหวตสวน ไม่ได้ย้ายพรรค และ สส. จำนวนมากที่ย้ายพรรค ไม่เคยโหวตสวน ทำให้เห็นว่าการโหวตสวนไม่ใช่พฤติกรรมที่ใช้ตัดสินความเป็น ‘งูเห่า’ ได้เสมอไป

💻 ใครสนใจข้อมูลการลงมติ เพื่อมองหาประเด็นอื่นๆ สามารถไปดูได้ที่เว็บไซต์ https://parliamentwatch.wevis.info หรือ ดูรายละเอียดข้อมูลการโหวตสวนที่ใช้ในงานชิ้นนี้ได้ที่ https://link.wevis.info/mpdefection