เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม 2569 WeVis ร่วมกับสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) และสถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (SPP) จัดกิจกรรม ‘Dream Con with People สู่รัฐธรรมนูญในฝันสัญจร’ ณ ห้องประชุมฝ้ายคำ สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เปิดพื้นที่ให้เยาวชน นักศึกษา และประชาชนในเชียงใหม่ได้ร่วมเรียนรู้ แลกเปลี่ยนความคิดเห็น และจินตนาการถึง “รัฐธรรมนูญในฝัน” ผ่านกิจกรรมที่เชื่อมโยงเรื่องรัฐธรรมนูญเข้ากับประสบการณ์และชีวิตประจำวันของผู้คน
กิจกรรมครั้งนี้เกิดขึ้นจากความตั้งใจที่จะทำให้การพูดคุยเรื่องรัฐธรรมนูญเข้าถึงผู้คนได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในพื้นที่นอกศูนย์กลางอำนาจ พร้อมชวนตั้งคำถามว่า รัฐธรรมนูญเกี่ยวข้องกับชีวิตของเราอย่างไร และประชาชนสามารถมีส่วนร่วมในการออกแบบกติกาของประเทศได้มากแค่ไหน?
เริ่มจากคำถามง่าย ๆ ว่า รัฐธรรมนูญใกล้ตัวเราแค่ไหน
กิจกรรมเริ่มต้นด้วย Opening Remarks เพื่อแนะนำเป้าหมายและวัตถุประสงค์ของงาน โดยมีตัวแทนผู้จัดงานกล่าวทักทายและพูดคุยกับผู้เข้าร่วม รศ.ดร.ปิยะพงษ์ บุษบงก์ รักษาการผู้อำนวยการสถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (SPP) และสถาพร พงษ์พิพัฒน์วัฒนา หัวหน้าฝ่ายสื่อสารและดูแลภาพลักษณ์องค์กร สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) ร่วมถึงการแนะนำ Dream Con Website โดยทีมงาน WeVis
เยี่ยมชมหน้าเว็บไซต์ Dream Con: https://dreamcon.wevis.info
หลังจากนั้น ทีมงานได้ชวนผู้เข้าร่วมสนุกไปกับเกมส์ตอบคำถาม “แฟนพันธุ์แท้ รัฐธรรมนูญไทย” เพื่อแชร์เกร็ดน่ารู้เกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ ต่อด้วยการบรรยาย Daily Life, Everyday Rights ชีวิตประจำวัน สิทธิประจำตัว โดยวิจักขณ์ฤทธิ์ จิวจินดา Policy and Movement Advocate จาก WeVis ที่ชวนผู้เข้าร่วมสำรวจบทบาทของรัฐธรรมนูญในฐานะ “กติกาสูงสุด” ของประเทศ และทำความเข้าใจว่ากติกาดังกล่าวเกี่ยวข้องกับสิทธิ เสรีภาพ และคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างไร ตั้งแต่เรื่องใกล้ตัวไปจนถึงประเด็นเชิงโครงสร้างของสังคมซึ่งจะมีผลต่อการพูดคุยกันในวงสนทนารัฐธรรมนูญต่อไป
Wall of Ideas สำรวจประเด็นรัฐธรรมนูญที่คนเหนือให้ความสำคัญ
หลังจากทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างรัฐธรรมนูญกับชีวิตประจำวัน ผู้เข้าร่วมได้ร่วมกันแสดงความคิดเห็นผ่าน Wall of Ideas เพื่อสำรวจว่า มีประเด็นเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญเรื่องใดบ้างที่พวกเขาเห็นว่าน่าสนใจและควรถูกหยิบมาพูดคุยเพื่อหาทางออกร่วมกัน โดยสามารถโหวตได้ 3 ประเด็นต่อคน กิจกรรมนี้ทำหน้าที่เปลี่ยนประเด็นรัฐธรรมนูญจากเรื่องที่อาจดูไกลตัว ให้กลายเป็นคำถามและข้อสงสัยที่เชื่อมโยงกับมุมมองของผู้คนในพื้นที่ ก่อนต่อยอดเข้าสู่การพูดคุยในกิจกรรมถัดไป
โดยประเด็นที่คนผู้เข้าร่วมให้ความสำคัญมากที่สุด 6 อันดับแรก ได้แก่
- การกระจายอำนาจและการจัดสรรงบประมาณสู่ท้องถิ่น 11 โหวต
- สิทธิชุมชน การจัดการทรัพยากร และสิ่งแวดล้อม 10 โหวต
- การมีส่วนร่วมของประชาชนในการบริหารท้องถิ่น 9 โหวต
- ที่มาและอำนาจหน้าที่ของสภาสูง (ส.ว.) 7 โหวต
- การเข้าถึงระบบสาธารณสุขถ้วนหน้า 7 โหวต
- การคุ้มครองแรงงานและระบบประกันสังคม 6 โหวต
Dream Con Dialogue เปิดวงสนทนารัฐธรรมนูญประชาชน
ช่วงสำคัญของกิจกรรมคือ Dream Con Dialogue ซึ่งแบ่งออกเป็นสองช่วง
ช่วงแรก ‘คำถามจากสภา คำตอบโดยประชาชน’ เปิดพื้นที่ให้เกิดการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับประเด็นรัฐธรรมนูญที่ผู้กำหนดนโยบายและภาคการเมืองต้องการรับฟังจากประชาชน
กิจกรรมนี้ มุ่งทำความเข้าใจความต้องการ ความคาดหวัง และข้อกังวลของผู้คนจากมุมมองของสังคม โดยที่ผู้เข้าร่วมได้แบ่งกลุ่มถกเถียงกันใน 3 ประเด็นหลักที่รัฐสภาอยากได้ยินความคิดเห็นของประชาชนมากที่สุด ได้แก่ สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ องค์กรอิสระและศาลรัฐธรรมนูญและการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น โดยมีประเด็นสำคัญในวงสนทนา ดังนี้
กลุ่มที่ 1 สสร. ต้องยึดโยงกับประชาชนและเปิดพื้นที่ให้มีส่วนร่วม
ผู้เข้าร่วมต้องการให้ สสร. สะท้อนความหลากหลายของประชาชนทั้งด้านพื้นที่ อายุ อาชีพ เพศ และกลุ่มปัญหาต่าง ๆ โดยมีที่มาที่ประชาชนมีส่วนร่วมและรู้สึกเป็นเจ้าของกระบวนการ สสร. ควรทำหน้าที่เป็น “ตัวกลาง” ที่เปิดพื้นที่ให้ประชาชนร่วมออกแบบรัฐธรรมนูญ มากกว่าการเป็นผู้ร่างแทนประชาชน พร้อมเปิดเผยข้อมูลและมีกลไกให้ประชาชนติดตาม ตรวจสอบ และแสดงความคิดเห็นต่อการทำงานได้อย่างต่อเนื่อง
กลุ่มที่ 2 องค์กรอิสระและศาลรัฐธรรมนูญต้องมีอำนาจอย่างเหมาะสมและตรวจสอบได้
ปัญหาหลักคือการใช้อำนาจที่มากเกินขอบเขต ความไม่ชัดเจนของบทบาท และการขาดความยึดโยงกับประชาชน จึงควรปรับที่มาให้ประชาชนมีส่วนร่วมมากขึ้น พร้อมสร้างกลไกตรวจสอบ ประเมินผล และถอดถอนได้ทั้งจากรัฐสภาและประชาชน รวมถึงต้องเปิดเผยเหตุผลและข้อมูลประกอบการตัดสินใจ เพื่อให้สามารถอธิบายและรับผิดชอบต่อสังคมได้
กลุ่มที่ 3 การกระจายอำนาจต้องให้อำนาจและทรัพยากรแก่ท้องถิ่นอย่างแท้จริง
ปัญหาสำคัญของท้องถิ่น คือ อำนาจจำกัด งบประมาณไม่เพียงพอ และประชาชนมีส่วนร่วมน้อย การกระจายอำนาจจึงไม่ควรเป็นเพียงการโอนภารกิจ แต่ต้องมาพร้อมอำนาจ งบประมาณ และความยืดหยุ่นในการจัดการปัญหาในพื้นที่ ขณะเดียวกันต้องเปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการวางแผนและตรวจสอบท้องถิ่นผ่านกลไกที่เข้าถึงง่าย โปร่งใส และตรวจสอบได้
ภาพร่วมของทั้ง 3 กลุ่ม คือการที่รัฐใช้อำนาจยึดโยงกับประชาชน ตรวจสอบได้ และกระจายอำนาจอย่างแท้จริง โดยให้ประชาชนเป็นทั้งผู้มีส่วนร่วมในการออกแบบกติกา เจ้าของอำนาจ และผู้ตรวจสอบการใช้อำนาจในทุกระดับ
จากนั้นในช่วง ‘เสียงประชาชนถึงรัฐสภา’ ผู้เข้าร่วมได้มีพื้นที่ในการส่งต่อปัญหาที่พบจากประสบการณ์จริง รวมถึงข้อเสนอและความคาดหวังที่มีต่อรัฐสภาและผู้กำหนดนโยบายในประเด็นเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ
โดยที่แต่ละกลุ่มได้มีข้อสรุปถึงความคาดหวังในประเด็นที่อยากให้รัฐรับประกันสิทธิและเสรีภาพ ดังนี้
กลุ่มที่ 1 สิทธิและเสรีภาพที่ต้องรับประกันได้จริง
กลุ่มนี้เน้นให้รัฐธรรมนูญรับรอง สิทธิและเสรีภาพในมิติของคุณภาพชีวิตและการกำหนดชีวิตของตนเอง ตั้งแต่สิทธิในการประกอบอาชีพและการคุ้มครองพนักงานบริการ สิทธิในความหลากหลาย สิทธิในอากาศและสิ่งแวดล้อมที่ดี อาหารปลอดภัย การรักษาพยาบาล และที่อยู่อาศัย ไปจนถึงสิทธิในการกำหนดอนาคตของตนเองผ่านการเลือกผู้บริหารท้องถิ่นที่มีอำนาจจริง รวมถึงสิทธิในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารและกระบวนการทำงานของภาครัฐ โดยมองว่าสิทธิเหล่านี้ต้องมีกฎหมายและกลไกรองรับเพื่อให้ “สิทธิในรัฐธรรมนูญ” สามารถเกิดขึ้นได้จริงในชีวิตประจำวัน
กลุ่มที่ 2 สิทธิชุมชนและสิทธิในการกำหนดอนาคตของพื้นที่
กลุ่มนี้ให้ความสำคัญกับ การรับรองสิทธิชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะสิทธิในการกำหนดทิศทางชีวิตและอนาคตของชุมชน การจัดการที่ดินและทรัพยากร รวมถึงการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจเรื่องที่ส่งผลกระทบต่อพื้นที่ รัฐควรเปลี่ยนบทบาทจากผู้ควบคุมและลงโทษมาเป็นผู้สนับสนุนและอำนวยความสะดวก พร้อมทำให้เจตจำนงของชุมชนมีน้ำหนักเหนือกฎหมายหรือการตีความที่เปิดช่องให้รัฐใช้ดุลยพินิจมากเกินไป นอกจากนี้ ยังเสนอให้มีกฎหมายรองรับสิทธิชุมชนและป่าชุมชนอย่างชัดเจน รวมถึงปรับระบบคุ้มครองสิ่งแวดล้อมให้รัฐมีหน้าที่เชิงรุกในการป้องกันผลกระทบ โดยไม่ผลักภาระการพิสูจน์ไปให้ประชาชนเพียงฝ่ายเดียว
กลุ่มที่ 3 สิทธิในการกำหนดท้องถิ่นและตรวจสอบการทำงานของรัฐ
กลุ่มนี้มองว่ารัฐธรรมนูญควรรับประกัน สิทธิในการมีส่วนร่วมและตรวจสอบการใช้อำนาจในระดับพื้นที่ โดยเฉพาะการมีผู้บริหารท้องถิ่นที่ยึดโยงกับประชาชนและสามารถทำงานได้อย่างต่อเนื่อง รวมถึงการที่ประชาชนสามารถติดตาม แสดงความคิดเห็น และตรวจสอบการใช้ดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่รัฐได้ นอกจากนี้ยังให้ความสำคัญกับสิทธิพื้นฐานที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตโดยตรง เช่น การแก้ปัญหา PM2.5 และการเข้าถึงระบบขนส่งสาธารณะที่มีคุณภาพ
ประเด็นร่วมของทั้ง 3 กลุ่ม คือ รัฐธรรมนูญไม่ควรเพียง “เขียนรับรองสิทธิ” แต่ต้องสร้าง กลไกที่ทำให้ประชาชนใช้สิทธิได้จริงและตรวจสอบรัฐได้จริง โดยมีข้อเสนอสำคัญคือการจัดตั้ง สภาประชาชนหรือสภาพลเมืองในระดับพื้นที่ เพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการติดตามและเสนอแนะการทำงานของท้องถิ่นและเจ้าหน้าที่รัฐ รวมถึงรับรอง สิทธิในการติดตามเรื่องร้องเรียน การได้รับคำตอบจากหน่วยงานรัฐ และการเข้าถึงข้อมูลภาครัฐอย่างโปร่งใส เพื่อให้เสียงของประชาชนสามารถส่งผลต่อการทำงานของรัฐได้อย่างเป็นรูปธรรม
ฉายภาพ “รัฐธรรมนูญในฝัน” ของคนเชียงใหม่
ภายหลังจากการสนทนา กิจกรรม Into People’s DreamCon ฉายภาพรัฐธรรมนูญในฝัน ได้ถ่ายทอดและนำเสนอ “รัฐธรรมนูญในฝัน” ของคนเหนือ ผ่านการแลกเปลี่ยนมุมมองระหว่างกลุ่ม เพื่อร่วมกันสะท้อนภาพอนาคตของสังคมและกติกาที่ทุกคนอยากเห็นร่วมกัน
จากนั้นในกิจกรรม Message to the Parliament จากประชาชนถึงผู้กำหนดนโยบาย ผู้เข้าร่วมได้ถ่ายทอดข้อความ ข้อเสนอ และความหวังของตนเองผ่านโปสต์การ์ด เพื่อสื่อสารโดยตรงถึงผู้แทนในรัฐสภาและผู้กำหนดนโยบาย
Dream Con with People สู่รัฐธรรมนูญในฝันสัญจร จึงเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ที่พยายามทำให้บทสนทนาเรื่องรัฐธรรมนูญเริ่มต้นจาก ชีวิตจริงของผู้คน มากกว่าภาษากฎหมายหรือรายละเอียดทางเทคนิค พร้อมชวนให้ประชาชนมองเห็นว่ารัฐธรรมนูญไม่ได้เป็นเรื่องของผู้เชี่ยวชาญหรือผู้มีอำนาจเพียงไม่กี่กลุ่ม แต่เป็นกติกาที่เกี่ยวข้องกับสิทธิ ชีวิต และอนาคตของทุกคน
เพราะการออกแบบกติกาของประเทศไม่ควรเกิดขึ้นเพียงในห้องประชุมของผู้มีอำนาจเพียงอย่างเดียว แต่ควรเริ่มจากการรับฟังว่า ประชาชนอยากเห็นสังคมแบบไหน และอยากให้กติกาของประเทศหน้าตาเป็นอย่างไร
โครงการ Dream Con ยังคงเดินหน้าลงพื้นที่ตลอดทั้งปี เพื่อชวนประชาชนจากหลากหลายพื้นที่มาร่วมพูดคุย แลกเปลี่ยนความคิดเห็น และสะท้อนความฝันที่มีต่อรัฐธรรมนูญในประเด็นต่าง ๆ พร้อมพัฒนาเครื่องมือสำหรับจัดเก็บ วิเคราะห์ และนำเสนอข้อมูลจากเสียงของประชาชน เพื่อให้ข้อมูลเหล่านี้เกิดประโยชน์และนำไปใช้ต่อได้โดยทุกภาคส่วน
หากสนใจร่วมสนับสนุน ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ หรือมีข้อสงสัยเกี่ยวกับโครงการ สามารถติดต่อทีมงานได้ที่ [email protected]
