ช่วงระหว่างวันที่ 21 – 28 ต.ค. 2569 ที่ผ่านมา สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (กพร.) ได้ดำเนินการรับฟังความคิดเห็นร่างแผนปฏิบัติการแห่งชาติ (National Action Plan: NAP) ภายใต้กรอบความร่วมมือ Open Government Partnership (OGP) ซึ่งเป็นเหมือนแผนกำหนดทิศทางในอีก 4 ปีข้างหน้านี้ เป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญ ที่แสดงถึงความตั้งใจของรัฐ ทั้งในเรื่องที่จะทำ และการเปิดพื้นที่ให้ภาคประชาสังคมได้ร่วมทำงานกับรัฐจริงๆ
ร่างแผน NAP ที่เปิดให้มีการรับฟังความเห็นในรอบนี้ ถือเป็นร่างแรกออกมา หลังจากที่มีการประชุมรับฟังความเห็นจากหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ทั่วประเทศ โดยร่างแผน NAP แบ่งเป็น 4 แผนที่ไทยตั้งเป้าหมายจะขับเคลื่อนในระยะ 4 ปีต่อจากนี้ ได้แก่ 1) ด้านการต่อต้านการทุจริต 2) ด้านความยุติธรรม 3) ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม 4) การมีส่วนร่วมของประชาชน
ทาง WeVis ได้เข้าไปมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นร่างแผน NAP 2 วาระด้วยกัน คือ วาระด้านการต่อต้านการทุจริต และ วาระด้านการมีส่วนร่วมของประชาชน
ในภาพรวมโครงการที่มีการเสนอภายใต้แผน NAP ด้านการต่อต้านการทุจริต และด้านการมีส่วนร่วมของประชาชนที่ WeVis ได้เข้าไปมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นนั้น เป็นโครงการที่หน่วยงานของรัฐได้ดำเนินการอยู่แล้ว แต่มีการนำมาต่อยอดเพื่อดำเนินการขยายผลของโครงการที่ดำเนินการอยู่เดิม ซึ่งทางผู้รับผิดชอบการจัดทำแผน ต้องการให้โครงการที่อยู่ภายใต้แผน NAP ฉบับแรกนี้ เป็นโครงการที่สามารถทำได้จริง และแล้วเสร็จภายใน 4 ปี
โครงการภายใต้แผน NAP ด้านการต่อต้านการทุจริตคอรัปชั่น
- โครงการสร้างความโปร่งใสในการปฏิบัติราชการ (1 กรม 1 โปร่งใสไร้เทา) โดยสำนักงาน ก.พ.ร.
- โครงการเปิดเผยข้อมูลภาครัฐเพื่อสนับสนุนการต่อต้านการทุจริต —โดยสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (องค์การมหาชน)
- โครงการสร้างความโปร่งใสในการก่อสร้างภาครัฐ (CoST) โดยกรมบัญชีกลาง
- โครงการพัฒนาศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐเพื่อยกระดับคุณภาพข้อมูลเปิดของประเทศ โดยสำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน)
- โครงการต่อต้านการทุจริตผ่านเครือข่าย STRONG โดยสำนักงาน ป.ป.ช.
โครงการภายใต้แผน NAP ด้านการมีส่วนร่วมของประชาชน
- โครงการ “การปรับปรุงระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน พ.ศ. 2548” โดยสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
- โครงการ“การนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้สนับสนุนการมีส่วนร่วมของประชาชน (e-Participation)” โดยสำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน)
สามารถดูรายละเอียดโครงการและร่างแผน NAP แต่ละด้านเพิ่มเติมได้ที่ https://bit.ly/4zTUWlS
จากการเข้าร่วมการรับฟังความคิดเห็นทั้ง 2 ครั้ง ขอชื่นชมสำนักงาน กพร. ที่เปิดรับข้อเสนอแนะและปรับปรุงกระบวนการทำงาน รวมถึงการสื่อสารอย่างต่อเนื่องมาโดยตลอด ในการรับฟังความเห็นในรอบนี้ เราเห็นถึงความตั้งใจในการดำเนินกระบวนนี้ของสำนักงาน กพร. ที่ต้องการดึงการมีส่วนร่วมของภาคเอกชน และภาคประชาสังคม เข้ามาให้ความเห็นอย่างเต็มที่ในแต่ละโครงการที่มีการนำเสนอ รวมถึงมีการเผยแพร่เอกสารประกอบการรับฟังความเห็น และสรุปความเห็นในที่ประชุม ภายหลังมีการรับฟังความเห็นเสร็จสิ้น
เพื่อให้การจัดทำร่างแผน NAP หลังจากนี้มีความสมบูรณ์ และเป็นไปตามมาตรฐานของ OGP (อ่านข้อกำหนดขั้นต่ำของ OGP ได้ที่นี่ https://wevis.info/ogp-thailand-01/) ทาง WeVis มีข้อเสนอที่อยากฝากไว้กับมีผู้ส่วนเกี่ยวข้อง อาทิ สำนักงาน กพร. และคณะกรรมการ MSF ดังนี้
- ด้านเนื้อหาสาระของร่างแผน NAP
- อยากเห็นโครงการที่ริเริ่มและเสนอโดยภาคเอกชนหรือภาคประชาสังคมที่ต้องการทำงานร่วมกับภาครัฐ ทั้งนี้ ทาง WeVis ได้เสนอโครงการ DreamCon ร่วมกับ TIJ เป็นส่วนหนึ่งในแผน NAP ด้านการมีส่วนร่วมของประชาชน
- อยากเห็นโครงการที่เป็นเรื่องแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง/ระบบ ดังที่เราได้เสนอให้ นำเรื่องการแก้ไข พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 และ พ.ร.บ. การบริหารงานและให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562 ซึ่งเป็นแผนงานที่สำนักงาน ปยป. DGA และ สขร. มีความพร้อมในการดำเนินการอยู่แล้ว ควบคู่ไปกับการเปิดข้อมูลเป็นรายการเพียงอย่างเดียว เพื่อปลดล็อคการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารให้ประชาชนสามารถเข้าถึงได้โดยที่ไม่ต้องร้องขอ
- อยากให้ใช้ OGP เป็นเวทีสร้างความร่วมมือข้ามกระทรวง โดยปรับปรุงโครงการให้เชื่อมโยงการทำงานระหว่างหน่วยงานมากขึ้น เช่น โครงการ “1 กรม 1 โปร่งใส” ควรปรับจากการต่างคนต่างทำรายกระทรวง มาเป็นการระบุปัญหาและออกแบบกระบวนการทำงานร่วมกันโดยมองจากมุมระบบราชการทั้งหมด หรือเรื่องความโปร่งใสของงบประมาณ ควรขยายแจกเพียงโครงการก่อสร้าง CoST ไปยังการพัฒนาวงจรงบประมาณและการจัดซื้อจัดจ้างให้เชื่อมต่อกัน โดยที่สำนักงบประมาณและกรมบัญชีกลางก็กำลังพยายามเชื่อมต่อข้อมูลกันอยู่แล้ว
- ด้านการสร้างการรับรู้และประชาสัมพันธ์
- มีศูนย์กลางสรุปข้อมูลความคืบหน้าแบบรวมศูนย์ แทนการกระจายตามโพสต์โซเชียลมีเดีย รวมถึงเอกสารประกอบการรับฟังความเห็น หากเปิดเผยเป็นสาธารณะตั้งแต่แรกก่อนเริ่มกระบวนการรับฟังความเห็น ให้ทุกคนเข้าถึงได้ทันที จะช่วยให้การแลกเปลี่ยนมีคุณภาพมากขึ้น
- ควรมีช่องทางสรุปให้ประชาชนเห็นว่า ข้อเสนอต่างๆ ที่ผ่านการรับฟังความคิดเห็นมาทั้งหมด ส่วนใดถูกนำไปปรับใช้ในร่าง NAP ส่วนใดยังไม่สามารถนำไปใช้ได้ ติดขัดข้อจำกัดด้านใด เพื่อให้เกิดความเข้าใจและการยอมรับร่วมกันถึงการตัดสินใจออกแบบแผนนี้
- อยากชวนสื่อสารให้ชัดเจนยิ่งขึ้นว่า ภาคประชาสังคมจะสามารถเข้ามาร่วม “ลงมือทำ” และ “ติดตามผล” ไปพร้อมกับรัฐได้อย่างไร เพื่อเปลี่ยนจากผู้รับฟังรายงาน มาเป็นหุ้นส่วนการพัฒนาอย่างแท้จริง
- ด้านการสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในรูปแบบ Co-Creation
- เห็นได้ชัดถึงความตั้งใจในการดึงภาคประชาชนและเอกชนเข้ามามีส่วนร่วม แต่จะสมบูรณ์แบบยิ่งขึ้นถ้าเราเปิดข้อมูลและแผนระยะยาวทั้งหมด ให้เห็นภาพรวมร่วมกันแต่แรก รวมถึงเรื่องการติดตามประเมินผล หากเปิดโอกาสให้ผู้ประเมินอิสระ (Third-party assessment) เข้ามามีส่วนร่วมด้วย ก็จะช่วยเสริมความน่าเชื่อถือและสร้างความเชื่อมั่นให้กับทุกภาคส่วน
เหมือนที่ย้ำมาตลอด WeVis ยังคงเชื่อมั่นว่า OGP เป็นโอกาสสำคัญที่จะพาเราไปสู่การเป็น “รัฐเปิด” ที่โปร่งใสและตรวจสอบได้จริงและพวกเราจะขอเป็นกำลังใจพร้อมเกาะติดขับเคลื่อนเรื่องนี้ไปด้วยกัน
